مرحلهء اوّل در سبك اموى ، عميقا اسلامى شده ، و در مرحلهء دوّم در سبك عباسى دنبال مىشود . شيشه : آثار بدست‌آمدهء كنونى در اصل مطابقت با آثار سامره دارد ، هرچند كه اين آثار هنوز هم غنى بودن توليدات آنجا را نشان نمىدهد . وجود كارگاههاى محلّى شيشه‌سازى تأييد شده است ، امّا اينكه جزو چه نوعى محسوب مىشود ، هنوز پاسخش روشن نيست . سفال‌سازى : آثار بسيار فراوان مكشوفه به طور كلّى توليد مستقل و غير وابسته‌اى نسبت به سامره را نشان مىدهد ، كه تاكنون فرض بر اين است كه مركز آن در سمرقند سامانى بوده است . دربارهء اهميت آن ، اين واقعيت گوياست كه در ميان آثار سفالين شوش ، اشياء تركستانى كرارا ديده مىشود ، درحالىكه ورود اشياء عراقى به افراسياب و نيز به نيشاپور فوق‌العاده كم به نظر مىآيد . » « 143 » فعاليّت ساختمانى « 144 » هرچند در زمينهء هنرهاى كوچك اشياء زيادى از آن زمان تاكنون بدست‌آمده ، امّا در زمينهء هنر معمارى وضع كاملا به شكل ديگرى است . در اين‌باره

--> ( 144 ) . رجوع كنيد به : و نيز - Ernst Diez : Persien . Islamische Baukunst Chorasan , ( Hagen 1923 ) . Valentin Aleksandrovic Zukovskij : Drevnosti Zakaspijskago Kraja . Razvaliny starago Merva'' ( Altertumer Transkaspiens : Die Ruinen Alt - Marvs ) , St . Petersburg 1894 . ( Mat . po archeol . Rossii , izd . Imp . Arch . Komm . 16 ) . - V . L . Vjatkin : Afrasijab , ( Taschkent 1927 ) . - Keppel Archibald Cameron Cresswell : Early Muslim Architecture , ( Oxford 1940 ) . - Semenov : po zakaspijskim razvalinam ( An Ruinen Transkas - - Camilla Trever : Terracottas from Afrasiab , . ( براى من غير قابل دسترس بود ) piens ) , ( Taschkent 1928 ) ( Leningrad 1934 ) . ( 143 ) . در اين زمينه نتايج حاصل از حفاريهاى روسها در خوارزم پيشرفتهايى را باعث شده است : Sergejp . Tolstov ( Vgl . Lit . - Verz . Nr . 308 f ) . خلاصه‌اى از اين نتايج را اشپولر به دست داده است : Bertold Spuler : Chwarizms ( Choresmiens ) Kultur nach S . P . Tolstovs Forschungen'' , in der Historia 1 / 4 ( Baden - Baden 1950 ) , S . 601 - 615 .